Milli Akademi

Anayasa Hukuku

Anayasa Hukuku

Anayasa bir devletin yönetim biçimini belirtir. Toplumların ülke üzerindeki egemenlik haklarının, bireylerin temel haklarının hangi koşullar altında devlet tarafından kullanılabileceğini belirleyen temel kanunlardır. Devletin temel kurumlarının nasıl işleyeceğini belirler. Anayasa Hukuku ise temelde devletin temel işleyiş biçimlerine değinir, yani yasama (yasa koyucu, yaratıcı güç), yürütme organı (idare biçimleri, hükûmet görevleri, başbakan ve bakanların görevleri), yargı organı (mahkemeler, yargıcın takdir yetkisi veya yarattığı hukuk vb.) bunlara temel oluştururken aslında bunları bir yandan da denetleyen sistem anayasa hukukunun ta kendisidir. Tabi sadece devletin temeline dayanan bu oluşumlarla ilgili değildir, bunların yanı sıra kişi hak ve özgürlüklerine ilişkin kurallar, güvenceler ve yaratımları da içerir. 

 Anayasa hukuku diğer hukuk dallarından farklıdır. Anayasa hukukunun, diğer hukuk dallarından ayrılığı hiyerarşik yapıdan dolayıdır ki bu anayasanın yapısıyla ilgili bir durumdur. Yani burada asıl olarak anlatılmak istenen anayasanın katılığı veya yumuşaklığına dayanan yapısıdır. Bir anayasanın sert, katı ya da otoriter olması veya yumuşak, değiştirilebilir olması bununla alakalıdır.  

Anayasa Hukuku adı üstünde bir hukuk dalıdır. Hukuk ise  kamu hukuku ve özel hukuk olmak üzere ikiye ayrılır. Anayasa hukukunun konuları ise şunlardır; Anayasa kavramı, anayasacılık hareketleri, kurucu iktidar, kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi, devletin unsurları, devlet şekilleri, kuvvetler ayrılığı teorisi, hükümet sistemleri, demokrasi tipleri, seçim sistemleri ve temel hak ve hürriyetler. Bunların içlerinden bazılarını incelersekte örnegin devletin unsurları, insan (ulus), toprak (ülke), egemenlik (devlet gücü), olarak belirlenmektedir. Bu teoriye üç unsur teorisi denir. Kurucu iktidarı incelersekte kurucu iktidar genel anlamıyla anayasa yapma ve anayasayı değiştirme iktidarı seklinde tanımlanır. Kurucu iktidar ise kendi içinde ikiye ayrılır asli kurucu iktidar ve tali kurucu iktidar olmak üzere. Asli kurucu iktidar yeni bir anayasa yapan iktidar iken, tali kurucu iktidar mevcut anayasayı değiştiren hukuki ve sınırlı bir iktidardır. 

TBMM bir tali kurucu iktidardır ve Anayasanın 175. maddesine göre 1982 Anayasası'nı değiştirebilmektedir. Kuvvetler ayrılığı teorisi ise anayasacılığın temel ilkelerinden biri olarak, devletin yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerinin birbirinden ayrılması ve bu sayede gücün kötüye kullanılmasının engellenmesini sağlamaktadır. 

Anayasa hukuku kendi içinde şekli bakımından ikiye ayrılır bunlar yazılı anayasalar ve geleneksel anayasalar dır. Yazılı anayasa bir anayasanın içermesi gereken ve anayasada yer alması arzu edilen tüm kuralların yetkili bir organ tarafından, usulüne uygun olarak tek bir metin içinde toplanmasına yazılı anayasa denir. Geleneksel anayasalar ise "geleneksel", "teamüli", veya yazılı olmayan sürekli uygulama sonucu ortaya çıkan anayasadır.