F Klavyenin Hikâyesi
F Klavyenin Hikâyesi
Türkiye’de F Klavyeyi ve Türk Stenosunu Hazırlayan Dr. İhsan Sıtkı Yener (1925-2016)
Türk F klavyesinin ve Türk stenosunun yürürlüğe girmesini sağlayan, daktiloda dünya şampiyonlukları kazandıran, uluslararası birçok ödülün sahibi, Uluslararası İşlem Federasyonu başkanlığını ve daha sonra da bu federasyonun (Intersteno) onursal başkanlığını üstlenen Dr. İhsan S. Yener 1925 yılında Afyonkarahisar’da doğmuştur. 1942 yılında İzmir Ticaret Lisesini bitiren Yener, 1946’da İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulundan mezun olmuştur. 1957 yılında ABD-New York Üniversitesinde ölçme ve değerlendirme konusunda master; 1958 yılında da aynı üniversitenin Business Education (biznıs ecukeyşın) bölümünde eğitim metotları araştırma geliştirme konusunda doktora yapmıştır. Dr. Yener, 1946-1977 yılları arasında İstanbul Sultanahmet Ticaret Lisesinde daktilografi, stenografi ve meslek dersleri öğretmenliği yapmış ve buradan 1977 yılında emekli olmuştur. İstanbul’daki diğer ticaret liselerinde ve İstanbul Üniversitesi Hukuk ve İktisat Fakültelerinde de dersler vermiştir. Şampiyon Sekreterlik Kurslarını kurmuş ve yönetmiştir.
Türkçeye uygun ulusal bir klavye için 1930’lu yıllarda çalışmalara başlandığı görülmektedir. Değişik harf dizinlerinden oluşan yabancı klavyelerin verdiği sıkıntıların giderilmesi için yapılan Türk klavyesi çalışmalarından en önemlisi Dr. İhsan Sıtkı Yener tarafından yapılmıştır. Dr. Yener’in 1950’lere doğru başlattığı çalışmalar (on parmak yöntemi ile Türkçe için ideal klavye) Bakanlıklar arası Standardizasyon Komitesi tarafından 1955’te kabul edilerek sonuçlanmıştır.
F klavyenin mucidi olarak bilinen İhsan Sıtkı Yener’in 1946 yılında öğretmenliği sırasında Türk diline uygun daktilo geliştirme çalışmaları, 20 Ekim 1955'te, önce "Bakanlıklar arası Standardizasyon Komitesi" tarafından, ardından "Devlet Malzeme Ofisi" ve "Türk Standartları Enstitüsü" tarafından kabul edildi.
Klavye, sadece mekanik, elektrikli ve elektronik daktilolar için değil, bilgisayarlar için de "TS 2117-UDK 681.6.065" kodu ve "İki elle kullanılan alfa numerik klavyelerin temel düzeni" başlığıyla tescil edildi, Gümrükler Kanununa da standarda uymayan klavyelerin ithalini yasaklayan madde eklendi.
F klavyenin mucidinin özgeçmişini okuyunca F klavyenin rastgele bir çalışma olmadığı; uzun, yorucu bilimsel araştırmalar ve çalışmalar sonrasında oluşturulduğu daha iyi anlaşılmaktadır.
F klavye serüveninin başlangıcında Türkçede kullanılmakta olan tüm kelimelerin istatistiği TDK’nin kılavuzundan yararlanarak çıkartılmıştır. Türkçede kullanılan kelimelerden seçilen yaklaşık 30.000 kelime içinde hangi harften kaçar adet bulunduğu tespit edildikten sonra, parmakların fiziksel güçleri ve hareket özellikleri de esas alınarak harfler yerleştirilmiştir. Ölçü alınan yaklaşık 30.000 Türkçe kelime incelendiğinde, a harfi 26.323, e harfi 16.308, k harfi 13.384, m harfi 11.263, ı harfi 10.496, t harfi 9.669 ve r harfinin 8.698 kez geçtiği tespit edilmiştir. Bunlar Türkçede en çok kullanılan harflerdir. Bu oran göz önünde bulundurularak söz konusu harflerin, F klavyede en uygun yerlere yerleştirilerek on parmak tekniğine uygun olabilmesi için ellerin kullanım yüzdesi de hesaplanmıştır. Yapılan klavyede sol el %49, sağ el %51 oranında kullanılacak şekilde harfler yerleştirilmiştir. Türkçenin fonetik özelliğine uygunluk açısından sesli harfler sol elde, sessiz harfler sağ elde olmak üzere bir klavye geliştirmiştir. Bu klavye 20 Ekim 1955 yılında “Standart Türkçe Klavye” olarak kabul edilmiştir. Türkiye’de o dönemde kullanılmakta olan 40.000 civarı yazı makinesi, olduğu gibi bırakılmıştır. Ancak gümrük kanunlarına eklenen madde ile klavye ithalâtının F klavyeye uygunluğu şartı konulmuştur. 1974 yılında Türk Standartları Enstitüsü tarafından da F klavye, zorunlu standart klavye olarak kabul edilmiştir. 10 Aralık 2013 tarihli 28847 sayılı Resmî Gazete’de F klavyenin yaygınlaştırılması için tüm kamu kurum ve kuruluşlarında 2017’ye kadar kademeli olarak geçişin yapılmasına dair bir genelge yayımlanmıştır.
