Türkiye'de Görülen Anayasalar
1921 Anayasası 20 Ocak 1921
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 1924 Anayasası'nın ilkelerini belirlemiş, 85 numaralı ve kabul tarihi 20 Kânun-ı Sani 1337 (20 Ocak 1921) olan 23 madde ve bir ayrık maddeden oluşan kısa ve çerçeve anayasa niteliğinde bir belgedir.
Önemli Maddeler:
- Güçler birliği ilkesi benimsenmiştir.
- Meclis hükümeti sistemi ile yasama, yürütme ve yargı gücü TBMM'nin elindedir.
- Hükümetin doğal başkanı aynı zamanda meclis başkanıdır.
- Hükümet meclisin denetimindedir.
- Seçimler iki yılda bir yapılır.
- Seçmen yaşı 18'dir.
- Çift dereceli seçim sistemi hakimdir.
1924 Anayasası 20 Nisan 1924
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasasıdır. 1923'te Cumhuriyet'in ilanı sonrasında hazırlanmış ve kabul edilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden kalan monarşik yapıyı yıkarak, cumhuriyetçi bir yönetim anlayışını benimsemiştir. Anayasa, Türkiye'nin laik, demokratik ve hukuk devletine dayalı bir sistemde yönetilmesini öngörmüştür.
Önemli Maddeler:
- Egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir.
- Saltanat kaldırılmıştır ve egemenlik halkın elindedir.
- Devletin dini İslam’dır ve dinin etkisi siyasi alanda sınırlıdır.
1961 Anayasası 9 Temmuz 1961
27 Mayıs 1960'ta gerçekleşen askeri darbenin ardından, Türkiye'nin yeni bir anayasa yapma ihtiyacı doğmuştur. 1961 Anayasası, Türkiye’deki ilk çok partili dönemin güç kazanmasıyla daha demokratik bir yapıya kavuşmayı hedeflemiştir. Anayasada, bireysel hak ve özgürlükler genişletilmiş, demokratik ve sosyal bir hukuk devleti ilkesi vurgulanmıştır.
Önemli Maddeler:
- Temel hak ve özgürlükler konusunda düzenlemeler yapılmıştır.
- Cumhurbaşkanı belirli yetkilerle güçlendirilmiştir, fakat başbakanlık ve parlamento güçlü bir şekilde varlığını sürdürmüştür.
- Anayasaya aykırılık durumunda, Anayasa Mahkemesi'nin denetimi öngörülmüştür.
1982 Anayasası 7 Kasım 1982
1980'de gerçekleşen askeri darbenin ardından, ülkenin siyasi yapısının yeniden şekillendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. 1982 Anayasası, özellikle güçlü bir yürütme ve orduya dayalı bir yapı kurmuştur. Bu anayasa, Türkiye'deki askeri yönetimin etkilerini belirgin bir şekilde yansıtmaktadır.
Önemli Maddeler:
- Cumhurbaşkanının yetkileri artırılmıştır.
- Askeri yargı ve askeri yönetim belirli alanlarda etkindir.
- Temel hak ve özgürlükler sınırlı bir şekilde korunmuş, ancak bu hakların kullanımı sıkı denetimlere tabi olmuştur.
