Özel Mahkemeler Görevleri
Genel mahkemeler yanında, özel bir kanunla kurulan ve bakacakları dava ve işler belirli kişiler veya uyuşmazlık türleri ile sınırlandırılmış bulunan mahkemeler ise özel mahkeme (uzmanlık mahkemesi) olarak adlandırılır.
Özel Mahkeme Çeşitleri
Kadastro Mahkemesi
3402 sayılı Kadastro Kanunu ile birlikte kurulmuş özel mahkemedir. Kadastro mahkemelerinin görevleri kanunun madde 25 hükmünde sayılmıştır. Her kadastro bölgesinde tek hakimli asliye hukuk mahkemesi niteliğini haiz mahkemelerdir. Ayrı bir kadastro mahkemesinin kurulmadığı yerlerde, kadastro mahkemelerinde görülmesi gereken uyuşmazlıklar, o yer asliye hukuk mahkemeleri tarafından çözümlenir. Kadastro mahkemelerinde, genel mahkemelerden farklı bir usul uygulanmaktadır. Bu usul kurallarına da yine Kadastro Kanunu madde 28 ve devamı hükümlerinde yer verilmiştir. Hüküm bulunmayan hallerde ise basit yargılama usulü uygulanacaktır.
• Taşınmaz mal mülkiyeti ve sınırlı ayni haklara, tapuya tescil ve şerh edilecek veyahut beyanlar hanesinde gösterilecek sair haklara, sınır ve ölçü uyuşmazlıklarına, kadastroya ve tapu sicilini ilgilendiren benzeri davalar,
• Kadastro ve kadastro ile ilgili verasete ait uyuşmazlıklar.
• Velisi veya vasisi bulunmayan küçüklere ve kısıtlılara kayyım tayini,
• Velisi veya vasisi bulunmayan küçüklerin ve kısıtlıların menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu’nda hâkim izninin şart kılındığı işler,
• HMK madde 465 ve devamı maddeler gereğince adli yardım taleplerinin incelenmesi,
• Tutanağı düzenlenen taşınmazlar hakkında ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve buna karşı davalar,
İş Mahkemesi
İş Mahkemeleri Kanunu ile kurulan özel mahkemelerdir. Tek hakimli mahkemelerdir. Dava açarken, o yerdeki iş mahkemesini seçme imkânı yoktur. Dilekçe direkt olarak o yer iş mahkemesine hitaben yazılır. Yazılan dilekçeler, mahkemeler arasındaki iş yoğunluğuna göre dağıtılır. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanmaktadır.
• İş sözleşmesinden ve kanundan kaynaklanan işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklar,
• İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ve bunlara ilişkin tespit, itiraz, rücu davaları,
• Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı davaları,
• Ücret alacaklarına ilişkin (yıllık ücretli izin, fazla mesai vs) davalar,
• İşe iade davaları,
• SGK veya Türkiye İş Kurumunun iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin davalar,
• Özel kanunlar ile iş mahkemesinin görevli kılındığı davalar.
İcra Mahkemesi
İcra ve iflas hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların çözümü için kurulmuş mahkemelerdir. İcra mahkemeleri, tek hakimli mahkemelerdir. Her asliye mahkemesinin yargı çevresi içerisinde bir icra mahkemesi kurulur. Ayrı bir icra mahkemesinin bulunmadığı yerlerde o yer asliye hukuk mahkemeleri ilgili davalara bakar.
• İcra takibinden kaynaklı şikayetler,
• İcra takibine ilişkin geçici ve kesin itirazların incelenmesine ilişkin davalar,
• İhalenin feshi davası,
• İcra takibinin iptali ve talikine ilişkin uyuşmazlıklar,
• Konkordatoya ilişkin davalar,
• İflas davaları,
• Sıra cetveline ilişkin uyuşmazlıklar.
Tüketici Mahkemesi
4077 sayılı TKHK ile kurulmuş olan özel mahkemelerdir. Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin davalara bakmakla görevlidir. Tüketici mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanmaktadır. Tek hakimli mahkemelerdir.
Fikri ve Sinai Haklar Mahkemesi
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile kurulmuş olan özel mahkemelerdir. Tek hakimli mahkemelerdir. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi kurulmamış olan yerlerde, asliye hukuk mahkemeleri tarafından davalara bakılır. İkiden fazla asliye hukuk mahkemesinin bulunduğu yerlerde üç numaralı asliye hukuk mahkemesi tarafından ilgili davalara bakılmaktadır.
• Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar,
• Marka davaları,
• Coğrafi işaret davaları,
• Tasarım davaları,
• Patent davaları,
• Faydalı model ile geleneksel ürün adlarına ilişkin uyuşmazlıklar.
Aile Mahkemesi
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklara çözümlemekle görevli özel mahkemelerdir.
Her aile mahkemesine;
1. Davanın esasına girilmeden önce veya davanın görülmesi sırasında mahkemece istenen konular hakkında araştırma ve inceleme yapmak,
2. Mahkemenin gerekli gördüğü hallerde duruşmada bulunmak ve görüş bildirmek,
3. Mahkeme tarafından verilecek diğer görevleri yapmak
Tek hakimli mahkemelerdir. İş yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde birden fazla Aile Mahkemesi kurulabilecektir. Birden fazla aile mahkemeleri genellikle büyük şehirlerde kurulmaktadır.
• Uzaklaştırma ve tedbir kararları,
• Boşanma davası,
• Evlenmenin butlanı ve iptali davaları,
• Yaş küçüklüğü, gaiplik, iddet müddeti nedeniyle evlenme izni,
• Boşanmaya ilişkin sonuçlardan kaynaklı davalar,
• Nafaka davaları,
• Velayet davaları,
• Mal rejimi davası,
• Aile mallarının korunmasına ilişkin davalar,
• Babalık davası,
• Soybağına itiraz ve iptal davası,
• Soybağının reddi davası,
• Evlat edinme ve evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin davalar,
• Nişanın bozulması ve buna ilişkin maddi ve manevi tazminat davaları,
• Vesayet davaları.
